Trong phòng khám, có những suy nghĩ nghe rất “hợp lý” nhưng cần suy nghĩ thêm một bước nữa.

Ví dụ như đau vai, tê tay, nhiều bệnh nhân liên tưởng ngay đến cột sống cổ; đau lưng dưới, khó chịu ở chân cũng dễ khiến người ta trực giác nghĩ là vấn đề ở cột sống thắt lưng. Suy nghĩ này thực ra rất tự nhiên, nhưng trên lâm sàng, vị trí xuất hiện triệu chứng không nhất thiết là nguồn gốc thực sự của vấn đề.

Dưới đây là một vài tình huống tôi thường gặp.

Đau vai, không ít trường hợp thực ra là vấn đề ở chính khớp vai, đặc biệt là các bệnh lý liên quan đến chóp xoay (rotator cuff). Loại vấn đề này khiến người bệnh đặc biệt khó chịu khi giơ tay, dùng lực hoặc nằm nghiêng ngủ vào ban đêm, mà vị trí đau lại gần cổ, nên rất dễ bị nhầm là chèn ép thần kinh cột sống cổ. Nếu ngay từ đầu chỉ tập trung vào hình ảnh cột sống cổ, có thể bỏ sót nơi thực sự cần xử lý.

Tê tay cũng là tình huống tương tự và không phải lúc nào cũng xuất phát từ cột sống cổ. Trên lâm sàng, một phần đáng kể là do chèn ép thần kinh ngoại biên như hội chứng ống cổ tay gây ra. Nếu không đưa cổ tay và thần kinh ngoại biên vào đánh giá cùng lúc, mà chỉ xem hình ảnh cột sống cổ, rất dễ đặt trọng tâm phán đoán sai hướng.

Đau lưng dưới và đau chân lại càng như vậy. Triệu chứng trông rất giống vấn đề ở cột sống thắt lưng, và sau khi đánh giá thực tế, nguồn gốc cũng có thể là khớp háng. Thoái hóa khớp háng, thậm chí một số trường hợp gãy xương khớp háng không rõ ràng, biểu hiện ra sẽ là đau khi đi bộ, không đứng lâu được, khó chịu ở chân, trông rất giống vấn đề thần kinh cột sống thắt lưng. Nếu ngay từ đầu không đưa khớp háng vào kiểm tra, có thể đặt trọng tâm điều trị sai chỗ.

Tình huống cũng có thể ngược lại: có bệnh nhân nghĩ là vấn đề ở khớp vai hoặc khớp háng, nhưng sau khi đánh giá thực tế thì nguồn gốc nằm ở cột sống. Các biểu hiện triệu chứng thường đan xen nhau, nên nếu ngay từ đầu đã có định kiến, rất dễ bỏ sót nơi cần xử lý.

Cũng chính vì vậy, trong phòng khám, tôi thường gặp bệnh nhân ngay từ đầu đã chỉ định muốn chụp X-quang vị trí nào, hoặc khi tôi đề nghị chụp vị trí khác thì thắc mắc hỏi lại: “Chỗ đó chắc không có vấn đề gì, sao lại phải chụp?” Tôi hiểu suy nghĩ này, vì vị trí khó chịu thường khiến người ta trực giác cho rằng vấn đề nằm ngay ở đó.

Trong đánh giá chỉnh hình, chụp chiếu vừa để xác nhận nơi bệnh nhân đã nghi ngờ có vấn đề, vừa giúp loại trừ những nguồn gốc có thể bị bỏ sót. Vì vậy, đôi khi phạm vi chụp chiếu tôi đề nghị không hoàn toàn giống với những gì bệnh nhân ban đầu mong đợi. Tôi tin cảm nhận của bệnh nhân, chỉ là muốn nhìn rõ toàn bộ tình trạng trước khi đưa ra kết luận.

Trước khi kết luận, tôi cân nhắc cùng lúc triệu chứng, khám thực thể và hình ảnh, không dựa vào riêng một triệu chứng hay một tấm hình, và nhìn nhận toàn bộ con người. Khi nguồn gốc vấn đề đã được làm rõ, các xét nghiệm và điều trị tiếp theo mới đi đúng hướng.